بحران شفافیت در حوزه روابط عمومی

به گزارش آژانس خبری پی آر؛ یک شرکت سرشناس روابط عمومی که توسط رئیس ارتباطات کی‌یر استارمر تأسیس شده، به سفارش و هدایت تغییراتی در صفحات دانشنامه اینترنتی ویکی‌پدیا متهم شده است؛ تغییراتی که گفته می‌شود با هدف بهبود تصویر عمومی برخی مشتریان انجام شده‌اند.

شرکت «پورتلند کامیونیکیشنز» که توسط تیم آلن بنیان‌گذاری شده، با آنچه «ویرایش کلاه‌سیاه» نامیده می‌شود مرتبط دانسته شده است.

این اصطلاح به ویرایش‌های هدایت‌شده و پنهانی برای تغییر جهت روایت‌های عمومی اشاره دارد؛ اقدامی که گاهی «ویکی‌شویی» نیز خوانده می‌شود. گفته می‌شود شبکه‌ای از حساب‌های کاربری این تغییرات را انجام داده‌اند و این حساب‌ها تحت مدیریت پیمانکاری بوده‌اند که به نمایندگی از این شرکت فعالیت می‌کرده است.

بر اساس تحقیقی که «دفتر روزنامه‌نگاری تحقیقی» انجام داده، این شرکت ویرایش برخی صفحات مربوط به مشتریان مهم خود، از جمله دولت قطر را به بیرون واگذار کرده بود.

در این گزارش آمده است شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد بین سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۴ ویرایش‌هایی به نفع این شرکت انجام شده است.

در فاصله ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۱ بسیاری از این تغییرات توسط یک شرکت مشاوره‌ای انجام شده که مدیر آن به عنوان پیمانکار مرتبط با پورتلند معرفی شده است.

پورتلند در سال ۲۰۰۱ توسط تیم آلن، مشاور پیشین تونی بلر، تأسیس شد. هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که آلن شخصاً دستور انجام این تغییرات را داده یا از آن‌ها آگاه بوده باشد.

او در سال ۲۰۱۲ بخش عمده سهام خود را فروخت و در سال ۲۰۱۹ شرکت را ترک کرد.

سخنگوی پورتلند اعلام کرده این شرکت هیچ رابطه‌ای با مجموعه نام‌برده‌شده ندارد و سیاست آن پایبندی کامل به دستورالعمل‌های همه بسترهای اجتماعی است.

یکی از کارکنان این شرکت نیز گفته اگر در گذشته چنین اقدامی صورت گرفته، رفتاری نادرست بوده و اکنون چنین عملی انجام نمی‌شود.

در این تحقیق ادعا شده برخی از ویرایش‌ها با هدف بهبود تصویر قطر و کم‌رنگ کردن گزارش‌های انتقادی پیش از برگزاری جام جهانی ۲۰۲۲ انجام شده است.

همچنین گفته شده واسطه‌ای مطالبی را حذف کرده که نشان می‌داد یک پروژه خیریه میلیارددلاری مرتبط با یکی دیگر از مشتریان این شرکت در تحقق اهداف خود ناکام بوده است.

یافته‌ها نشان می‌دهد تغییرات ظریف دیگری نیز صورت گرفته است؛ از جمله انتقال اطلاعات نامطلوب به بخش‌های پایین‌تر صفحات در کنار توضیحات مربوط به فعالیت‌های خیریه، یا جایگزینی منابع خبری انتقادی با مطالبی مثبت‌تر.

حمایت مالی اعلام‌نشده در ویکی‌پدیا که به «ویرایش کلاه‌سیاه» معروف است، نقض شرایط استفاده تعیین‌شده توسط بنیاد ویکی‌مدیا به شمار می‌رود؛ نهادی غیرانتفاعی که از این دانشنامه پشتیبانی می‌کند.

در صنعت روابط عمومی، تلاش دولت‌ها، نهادها و افراد برای دستکاری صفحات ویکی‌پدیا با هدف بهبود تصویرشان رفتاری ناپسند تلقی می‌شود.

دستورالعمل‌های منتشرشده از سوی مؤسسه خبره روابط عمومی تصریح می‌کند فریب عمدی و فعالیت‌های ناشناس نقض اصول حرفه‌ای است. پورتلند عضو این نهاد نیست.

با گسترش ابزارهای هوش مصنوعی و سامانه‌های خلاصه‌ساز، صفحات ویکی‌پدیا اهمیت بیشتری یافته‌اند، زیرا این سامانه‌ها اغلب از آن‌ها به عنوان منبع اطلاعات استفاده می‌کنند.

به همین دلیل، هرگونه دستکاری در این صفحات می‌تواند دامنه‌ای فراتر از یک دانشنامه اینترنتی داشته باشد و بر روایت‌های رسانه‌ای و حتی تحلیل‌های هوشمند اثر بگذارد.

پورتلند پیش‌تر نیز سابقه ویرایش ویکی‌پدیا داشته است. در سال ۲۰۱۲ مشخص شد این شرکت به نمایندگی از تولیدکننده نوشیدنی استلا آرتوا تغییراتی ایجاد کرده و اشاره به لقب نامطلوب «همسرآزار» را حذف کرده است.

با این حال، برخی کارکنان سابق گفته‌اند پس از آن، شرکت ویرایش‌ها را به بیرون سپرد. یکی از آن‌ها گفته است: «هیچ‌کس نگفت باید این کار را متوقف کنیم؛ بحث این بود چگونه ادامه دهیم بدون اینکه شناسایی شویم.»

در این تحقیق ادعا شده شبکه‌ای متشکل از ۲۶ حساب کاربری این تغییرات را انجام داده‌اند. حساب‌هایی که در سال ۲۰۲۴ فعال بودند، توسط ویراستاران داوطلب مسدود شدند.

تیم آلن از ابتدای سپتامبر به عنوان مدیر اجرایی ارتباطات در دفتر نخست‌وزیری فعالیت می‌کند.

او همچنان در یک شرکت دیگر سهام دارد، اما اعلام کرده در دوران حضورش در دولت سودی دریافت نخواهد کرد و در اداره آن نقشی نخواهد داشت. او پس از انتصاب به دفتر شماره ۱۰ از سمت ریاست آن شرکت نیز کناره‌گیری کرده است.

او همچنین خواستار تغییرات گسترده در نحوه دسترسی خبرنگاران سیاسی به دفتر نخست‌وزیری شده است؛ از جمله حذف یکی از ۲ نشست خبری روزانه با سخنگوی رسمی نخست‌وزیر.

در پی این پیشنهاد، خبرنگاران هشدار داده‌اند حرکت به سمت نشست‌های خبری موردی می‌تواند دسترسی رسانه‌ها را محدود کرده و امکان نظارت و پرسشگری را کاهش دهد.