امنیت سایبری؛ بازیگر پنهان اما تعیین‌کننده در روابط بین‌الملل

به گزارش آژانس خبری پی آر؛ در جهان امروز، روابط عمومی دیگر صرفاً ابزاری برای اطلاع‌رسانی یا مدیریت تصویر سازمان‌ها نیست، بلکه به یکی از بازیگران کلیدی در عرصه امنیت، سیاست و روابط بین‌الملل تبدیل شده است.

گسترش فضای سایبری، شبکه‌های اجتماعی و جنگ‌های اطلاعاتی، مرز میان ارتباطات، قدرت و امنیت را به‌طور چشمگیری کمرنگ کرده و نقش متخصصان روابط عمومی را در مدیریت افکار عمومی، روایت‌سازی و مقابله با تهدیدات سایبری پررنگ‌تر از گذشته ساخته است.

مقاله «تأثیر امنیت سایبری بر روابط بین‌الملل» نوشته محمدرضا رزمی مسئول کمیته فناوری و نوآوری انجمن روابط عمومی استان تهران، با نگاهی تحلیلی به تحولات امنیت سایبری، نشان می‌دهد که چگونه قدرت، بازدارندگی، دیپلماسی و نظم بین‌الملل در عصر دیجیتال دچار دگرگونی شده‌اند.

مطالعه این مقاله برای متخصصان روابط عمومی از آن جهت اهمیت دارد که بسیاری از چالش‌های نوین روابط بین‌الملل، به‌ویژه در حوزه جنگ اطلاعاتی، عملیات روانی و مدیریت بحران‌های ارتباطی، مستقیماً با کارکردهای حرفه‌ای روابط عمومی پیوند خورده‌اند.

این مطلب می‌تواند به متخصصان روابط عمومی کمک کند تا درک عمیق‌تری از پیوند میان امنیت سایبری و افکار عمومی به دست آورده و نقش خود را در فضای پیچیده و چندلایه ارتباطات بین‌المللی بازتعریف کنند.

چکیده
با گسترش فضای سایبری و نفوذ آن در ابعاد مختلف حیات سیاسی، اقتصادی و امنیتی دولت‌ها، امنیت سایبری به یکی از مؤلفه‌های بنیادین روابط بین‌الملل معاصر تبدیل شده است.

فضای سایبری نه‌تنها بستر جدیدی برای تعاملات بین‌المللی فراهم کرده، بلکه منطق سنتی قدرت، بازدارندگی و تعارض را نیز دستخوش تحول ساخته است.

این پژوهش با رویکردی تحلیلی–توصیفی و با بهره‌گیری از منابع معتبر، به بررسی تأثیر امنیت سایبری بر مفاهیم کلیدی روابط بین‌الملل از جمله قدرت، بازدارندگی، دیپلماسی و نظم بین‌الملل می‌پردازد.

هدف از این تحقیق که امنیت سایبری موجب تغییر موازنه قدرت به نفع بازیگران دارای توان اطلاعاتی، تضعیف بازدارندگی کلاسیک، گسترش جنگ‌های ترکیبی و افزایش چندپارگی در نظم بین‌الملل شده است.

در نهایت، مقاله نتیجه این تحقیق اثراتی که فقدان چارچوب‌های حقوقی و هنجاری مشترک در فضای سایبری، چالشی اساسی برای ثبات روابط بین‌الملل در آینده خواهد بود.

مقدمه

تحولات فناورانه در دهه‌های اخیر، به‌ویژه گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات، ماهیت روابط بین‌الملل را به‌طور بنیادین تغییر داده است.

فضای سایبری به‌عنوان حوزه‌ای نوظهور، مرزهای جغرافیایی را کم‌رنگ کرده و اشکال جدیدی از تهدیدات و فرصت‌ها را پیش روی دولت‌ها قرار داده است.

حملات سایبری به زیرساخت‌های حیاتی، جاسوسی دیجیتال، جنگ اطلاعاتی و مداخله در فرآیندهای سیاسی کشورها نشان می‌دهد که امنیت سایبری صرفاً یک مسئله فنی نیست، بلکه پدیده‌ای راهبردی در سطح نظام بین‌الملل محسوب می‌شود.

از این‌رو، بررسی تأثیر امنیت سایبری بر روابط بین‌الملل ضرورتی علمی و عملی دارد.

امنیت سایبری و تحول مفهوم قدرت در روابط بین‌الملل

در نظریه‌های کلاسیک روابط بین‌الملل، قدرت عمدتاً بر پایه توان نظامی و اقتصادی تعریف می‌شد. با این حال، در عصر دیجیتال، توان سایبری به یکی از مؤلفه‌های اصلی قدرت ملی تبدیل شده است.

قدرت سایبری به دولت‌ها این امکان را می‌دهد که بدون توسل به جنگ نظامی مستقیم، بر رقبا تأثیر بگذارند یا هزینه‌های راهبردی بر آن‌ها تحمیل کنند.

این تحول باعث شده است که حتی دولت‌های کوچک‌تر نیز بتوانند از طریق ابزارهای سایبری، نقش مؤثری در معادلات بین‌المللی ایفا کنند؛ امری که به تضعیف انحصار قدرت‌های بزرگ منجر شده است.

امنیت سایبری و بازدارندگی

بازدارندگی سایبری تفاوت‌های اساسی با بازدارندگی سنتی دارد. در فضای سایبری، شناسایی دقیق منبع حمله همواره امکان‌پذیر نیست و این مسئله مشروعیت پاسخ متقابل را با ابهام مواجه می‌سازد

علاوه بر این، هزینه پایین انجام حملات سایبری و حضور بازیگران غیردولتی، کارآمدی بازدارندگی کلاسیک را کاهش داده است.

در نتیجه، دولت‌ها بیش از آنکه بر بازدارندگی تنبیهی تکیه کنند، به سمت بازدارندگی مبتنی بر تاب‌آوری و دفاع سایبری حرکت کرده‌اند.

امنیت سایبری و دیپلماسی بین‌المللی

امنیت سایبری به یکی از محورهای اصلی دیپلماسی چندجانبه تبدیل شده است. تلاش‌های سازمان ملل متحد برای تدوین هنجارهای رفتاری دولت‌ها در فضای سایبری، نشان‌دهنده اهمیت روزافزون این حوزه در سیاست جهانی است.

با این حال، اختلاف نظر میان قدرت‌های بزرگ درباره مفاهیمی همچون حاکمیت سایبری، آزادی اطلاعات و کنترل اینترنت، مانع از شکل‌گیری یک رژیم بین‌المللی جامع در زمینه امنیت سایبری شده است.

امنیت سایبری، جنگ اطلاعاتی و افکار عمومی

یکی از پیامدهای مهم امنیت سایبری، گسترش جنگ اطلاعاتی و تأثیرگذاری بر افکار عمومی در سطح بین‌المللی است.

استفاده از شبکه‌های اجتماعی برای انتشار اطلاعات نادرست، دستکاری روایت‌ها و تضعیف اعتماد عمومی، به ابزاری مؤثر در سیاست خارجی دولت‌ها تبدیل شده است.

این وضعیت مرز میان صلح و جنگ را مبهم کرده و روابط بین‌الملل را وارد مرحله‌ای از تعارضات مداوم اما کم‌شدت کرده است.

پیامدهای امنیت سایبری برای نظم بین‌الملل

امنیت سایبری نقش مهمی در تضعیف نظم لیبرال بین‌المللی ایفا کرده است.

رقابت سایبری میان قدرت‌های بزرگ و فقدان قواعد مشترک، منجر به شکل‌گیری نوعی چندپارگی دیجیتال شده است؛ به‌گونه‌ای که هر بلوک سیاسی به دنبال ایجاد زیرساخت‌ها و استانداردهای خاص خود در فضای سایبری است.

این روند می‌تواند در بلندمدت به افزایش بی‌ثباتی در نظام بین‌الملل منجر شود.

نتیجه‌گیری

امنیت سایبری به یکی از تعیین‌کننده‌ترین عوامل شکل‌دهنده روابط بین‌الملل معاصر تبدیل شده است.

این پدیده با بازتعریف مفاهیمی چون قدرت، بازدارندگی و دیپلماسی، چارچوب‌های نظری سنتی روابط بین‌الملل را به چالش کشیده است.

نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که بدون تدوین هنجارها و قواعد مشترک در سطح بین‌المللی، فضای سایبری می‌تواند به منبعی دائمی برای تنش و بی‌ثباتی در روابط بین‌الملل تبدیل شود.

منابع

Nye, J. S. (2017). Deterrence and dissuasion in cyberspace. International Security, 41(3), 44–۷۱.
Kello, L. (2013). The meaning of the cyber revolution. International Security, 38(2), 7–۴۰.
Libicki, M. C. (2009). Cyberdeterrence and cyberwar. RAND Corporation.
Rid, T. (2012). Cyber war will not take place. Journal of Strategic Studies, 35(1), 5–۳۲.
United Nations Group of Governmental Experts. (2021). Developments in the field of information and telecommunications in the context of international security.
Deibert, R. (2015). Authoritarianism goes global: Cyberspace under siege. Journal of Democracy, 26(3), 64–۷۸.