چراغ کم سوی روابط عمومی ها در جنگ ۱۲ روزه

آژانس خبری پی آر؛ روابط عمومی های ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه اخیر کجای صحنه این رویارویی قرار داشتند؟ روابط عمومی ها، آیا موفق شدند مرهمی بر زخم های روح و جسم هموطنان باشند و دستی از آنان بگیرند و با فعالیت های بهنگام و توضیح و اقناع کافی، آنان را یاری دهند تا از این مرحله بحرانی عبور کنند و یا بیشتر خنثی و بی تفاوت و تماشاگر بودند؟!

مدتی است که جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل به پایان رسیده است و جا دارد با فروکش کردن گرد و غبار آن، انجمن های روابط عمومی کشور و کارشناسان این عرصه، همانند امدادگران، ساختمان روابط عمومی کشور را آواربرداری نموده و برآورد نمایند میزان خسارت وارده به ساختمان روابط عمومی کشور چقدر بوده است؟!

آیا روابط عمومی کشور، پیش از وقوع این بحران، ارزیابی روشن و مشخصی از شرایط داشته است؟ و آیا در زمان بحران جنگ ۱۲ روزه، بر خود مسلط بوده و برنامه های هدفمندی را برای کاهش التهاب جامعه مخاطب خود، به مرحله اجرا در آورده است یا این که خود نیز، بدون سیاست ارتباطی مشخص و منسجم، مرعوب شرایط شده و بدون این که بتواند حرکت و برنامه مشخص و موثری را به مرحله اجرا درآورد خود را باخته و سر در گریبان فرو برده است؟!

دنیای امروز، به دلیل پیشرفت تکنولوژی و انقلاب ارتباطات، حضور رسانه ها و تحولات ناشی از افزایش جمعیت شهرنشین، وابستگی روزافزون به فناوری های جدید و در نتیجه سرعت بالای تحولات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، دیگر آن دنیای آرام عهد عتیق نیست و هر روز، با بحرانی تازه روبرو می شود. به همین دلیل روابط عمومی ها می بایست همیشه، آماده رویارویی با بحران ها باشند. این مهم نیز بر عهده روابط عمومی هاست که با شناخت جامعه و مردم، وقوع و بروز بحران ها را اطلاع دهند و با استفاده از دو عنصر ارتباط موثر و اطلاع رسانی بهنگام، شفاف و بر اساس واقعیت های موجود، نقش خود را در مدیریت بحران پیش آمده ایفا نمایند.

برای کشور ما که همیشه در طول تاریخ، کانون بحران بوده و در دوره معاصر نیز با بحران های گوناگون اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و … روبرو می باشد توانایی روابط عمومی های کارشناس و متخصص، با ساختاری کارآمد می تواند حتی کشور را از مرحله بحرانی عبور دهد و از بروز تنش، در افکار عمومی جلوگیری نماید.

“پیرسون” و “کلایر” از متخصصان روابط عمومی برای مدیریت و یا به عبارتی مهار بحران سه مرحله اصلی پیش هنگام و پس از وقوع بحران را متصور شده و خواسته اند ‌روابط عمومی ها هنگام رویارویی با بحران ها برای بررسی، مقابله و درست مهار کردن آن تدابیری بیندیشند و استراتژی دقیق و منسجمی برای شناخت مساله، دریافت راه حل ها، طرح ریزی برای تعیین اهداف اجتماعی و … داشته باشند.

نگاهی به فعالیت روابط عمومی های کشور در پیش هنگام و پس از جنگ ۱۲ روزه حاکی از آن است اگر نگوییم آنان، در خواب به سر می برده اند می توانیم بگوئیم منفعل، عکس العمل گرا و ناموفق در توجیه افکار عمومی و مخاطبان خود بوده اند. شاید ذکر نمونه ای از این عدم توفیق بتواند شرایط را روشن تر نماید؛ در جریان جنگ اخیر، یکی از بانک های کشور، هک شده و سیستم آن دچار اختلال شده بود ولی روابط عمومی این بانک در ابتدا، به جای ذکر واقعیت و درخواست همکاری از مشتریان، تا زمان رفع اشکال، به کلی منکر وجود اشکال می شد. رویه ای که بیشتر، موجب سلب اعتماد عمومی شد و بر خلاف اهداف و رسالت یک روابط عمومی آگاه و پویا بود. به هرحال ذکر این مورد می تواند مشتی باشد نمونه از خروار و می تواند ثابت کند چراغ روابط عمومی ها در این مدت، روشنی کافی برای ایفای وظایف خود را نداشته است. به بهانه بررسی عملکرد روابط عمومی ها در جنگ ۱۲ روزه، باید گفت در اصل، صنعت روابط عمومی از بطن یک جنگ متولد شده است. در جنگ جهانی اول، آمریکا برای جلب افکار عمومی، “کمیته اطلاع رسانی عمومی” را تاسیس کرد و موفقیت این دفتر، منجر به پدید آمدن صنعت روابط عمومی مدرن شد. به این ترتیب می توان دریافت حتی در میادین نبرد نیز نقش اطلاع رسانی و روابط عمومی بسیار کلیدی و مهم است.

بررسی فعالیت روابط عمومی در جنگ جهانی اول و دوم، در جنگ کره و ویتنام در جنگ افغانستان، در جنگ ایران و عراق، در جنگ های اخیر مانند اوکراین و غزه، حاکی از آن است پیروز این جنگ ها، توانسته است به خوبی از اصول روابط عمومی، اطلاع رسانی و روایت سازی مناسب، در مسیر تحقق اهداف خود بهره ببرد.

جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل هم، می تواند آزمونی تعیین کننده برای ارزیابی عملکرد روابط عمومی کشور باشد؛ اقدامی ضروری، که اگر روابط عمومی ها در جایگاه واقعی خویش قرار می گرفتند و از کارشناسان و متخصصان این عرصه بهره می بردند در این بزنگاه، انجمن های روابط عمومی ایران، می توانستند به همین مناسبت، ارزیابی دقیق و روشنی از این وضعیت را ارائه نمایند. هرچند، بررسی های مقدماتی و میدانی از عملکرد روابط عمومی های کشور، حاکی از آن است که آنان، به جای مدیریت افکار عمومی، بیشتر ساکت و منفعل بوده اند. شاید به همین دلیل است که به جز جرقه هایی کوچک، شاهد روایت سازی و روایت گری فعال روابط عمومی ها در این دوره نبوده ایم.

بدون تعارف باید بگوئیم مرور جنگ ۱۲ روزه، این هشدار را با صراحت به ما می دهد که بسیاری از روابط عمومی ها، نه قدرت و توان تشخیص بروز بحران و جنگ را داشته اند و نه در زمان جنگ، برنامه منسجمی برای اطلاع رسانی و همیاری با مردم، برای درک شرایط و همراهی جهت گذر از این دوران را داشته اند و نه، در دوران پس از جنگ، نشانه ای از وجود برنامه و تلاش برای بهبود شرایط روحی و عاطفی مردم، خدمت رسانی به موقع و تلاش برای ایجاد همبستگی واقعی بین آحاد مردم مشاهده شده است.

امید است مسئولان با توجه به این تجربه، اهمیت و جایگاه فعالیت های روابط عمومی را درک کرده باشند و از انجمن های روابط عمومی ، یاری بخواهند تا بتوانیم بحران های بعدی را با تسلط و آگاهی و آرامش بیشتری پشت سر بگذاریم.